Overbetuwe verbindt

Andelst, Driel, Elst, Hemmen, Herveld, Heteren, Oosterhout, Randwijk, Slijk-Ewijk, Valburg, Homoet en Zetten: deze twaalf kernen vormen samen de gemeente Overbetuwe (bijna 47.000 inwoners). Hoe ging de communicatie over de veranderingen in het sociaal domein en welke uitdagingen liggen er voor de toekomst? Een gesprek met Maike Weenink, communicatieadviseur en woordvoerder sociaal domein.

“Landelijk was het heel lang stil, toen zijn we aan de regio gaan trekken en vervolgens zijn we zelf begonnen. De overkoepelende strategie was mensen waarschuwen dat het er aankomt. Let op: vanaf 1 januari 2015 gaat er een en ander veranderen!”, trapt Maike af.

Met posters, website en een maandelijkse nieuwsbrief met human interest over wat gaat er allemaal veranderen, worden de inwoners geïnformeerd. “Een beetje schieten met hagel, er kwam steeds meer informatie, daar haakten we op aan. Na awareness lag het accent op kleine groepen benaderen en een-op-een contact,” vertelt Maike. We schrijven november 2014, overal in de dorpskernen organiseert de gemeente rondetafelgesprekken. De deelnemers worden geworven via de gemeentelijke bestanden, maar ook via dorpskranten, gemeentepagina en sociale media. De nieuwe opdracht in het sociale domein is immers breder.

Koffie op tafel
Na een korte inleiding van de wethouder en participatieraad worden de rondetafelgesprekken gevoerd. De participatieraad stond zo meteen ook op de kaart. Vervolgens konden mensen kiezen voor een  één-op- één gesprek over de veranderingen. Wat betekent het voor mij? Maike: “Koffie op tafel, schuift u aan. Wat wilt u weten? Ook de sociale kernteams en beleidsmedewerkers waren erbij. Mensen konden zo gelijk kennis maken.” Uiteindelijk waren er zo’n 100 gesprekken, de meeste met inwoners van Elst , maar ook uit andere kernen.

Samen met partners
Met de partners zoals Driestroom, Pluryn, Siza, Stmg, Stuw, maar ook met de kleinere partijen is de gemeente het gesprek open aangegaan. Met name met jeugdzorgaanbieders is veel overleg gevoerd. Wat gaat er veranderen en hoe gaan we dat samen doen, welke problemen zien we ontstaan? “Zo hebben we met de huisartsen bijvoorbeeld uitvoerig gesproken over privacy. En ook nu zijn we weer in overleg in de pilot jeugd GGZ. Met andere partners was de insteek bijvoorbeeld de Participatiewet en hebben we de vraag verkend in hoeverre ‘verdringen’ een probleem is.”

Monitor en transformatieagenda
Ook voor de gemeenteraad verandert er het een en ander. De afgelopen periode is er een structureel overleg hierover tussen raad en college georganiseerd. Over de veranderde rol en de instrumenten die de raad heeft. Maike: “Zo is er nu een monitor en transformatieagenda. We blijven doorpraten over de nieuwe rol; hoe gedetailleerd moet je over info beschikken om op hoofdlijnen de kaders te kunnen stellen en vervolgens te controleren of het ook binnen die kaders is uitgevoerd.”

Naar één team
Ambtenaren die direct met de drie decentralisaties bezig zijn hebben vele overuren gedraaid om alles op tijd geregeld te hebben. Veranderingen worden zo praktisch mogelijk opgepakt. De transformatie is nog volop bezig. Zo gaan binnenkort de teams Werk & Inkomen en Zorg & Inkomen samen. “Een goede ontwikkeling voor onze inwoners, want dan is er nog maar één loket. En dat sluit beter aan bij  één gezin,  één plan, één regisseur.”

Hulp bij huishouden
Hobbels zijn er natuurlijk ook geweest, bijvoorbeeld met huishoudelijke hulp. De rechter kwam er aan te pas en concludeerde dat de gemeente bij vier zaken niet zorgvuldig genoeg was geweest. In plaats van de richtlijnen van de oude wet had Overbetuwe die van de Wmo 2015 moeten volgen waarin cliënten gewezen wordt op de mogelijkheid van onafhankelijke cliëntondersteuning, dat zij zelf een zorgplan in kunnen dienen en waarbij cliënten binnen twee weken een schriftelijk verslag van het onderzoek ontvangen. De werkwijze is hierop aangepast.

Sociale kernteams
In januari 2014 is begonnen met een regionale pilot Sociale Kernteams in de kernen Elst-Noord en Herveld/Andelst. Deze ervaring is gebruikt bij het inrichten van de andere zes kernteams. Deze bestaan uit eerstelijns hulpverleners en twee vrijwilligers per kern. “Daar zijn we redelijk uniek in,” vertelt Maike. “In elke kernteam zitten twee vrijwilligers uit de wijk of het dorp. Heel bewust, juist die vrijwilligers hebben veel lokale kennis, kennen de mensen, weten hoe de hazen lopen. Soms kan het ook een drempel opwerpen. Mensen kunnen het vervelend vinden een bekende bij het kernteam tegen te komen. Dan zou je eventueel naar andere kernteam kunnen. De kernteams doen niet aan indicatiestelling en vinden deze onafhankelijke positie prettig.”

Zodra een vraag binnenkomt wordt gekeken hoe zwaar deze is. Als er professionele hulp nodig is gaat meteen een ambtenaar van het loket mee zodat er snel geschakeld kan worden voor meer hulp. Uitgangspunt is altijd maatwerk bieden aan de keukentafel.

Onderzoek
In korte tijd wordt de naamsbekendheid van de sociale kernteams in Overbetuwe opgebouwd. Zo waren eind vorig jaar de kernteams bij een derde van de inwoners bekend. “Mond op mond reclame werkt het beste”, zegt Maike met een grote glimlach.

Volgens de monitor (onderzoek van de gemeente, 2015) gaat het goed met de kernteams en met de keukentafelgesprekken. De klanttevredenheid komt uit op een 6,9. “De meeste kritiek was er op de duur van het traject. Een 8,3 voor de zorg die mensen kregen en 7,5 voor de benadering, hoe het gesprek verliep en hoe goed er geluisterd is.” De totale kosten Wmo en jeugdhulp over 2015 lijken lager uit te vallen dan begroot. Het lukt onder andere door goed maatwerk te bieden en door meer inzet op de nulde lijn en preventie,. Maike: “Vooral jeugdhulp is lastig in te schatten. De verwijzing gaat ook via huisartsen en we hebben verhoudingsgewijs meer kinderen die van jeugdhulp gebruik maken dan in omliggende gemeenten.”

De inzet is om de kernteams nog beter op de kaart te zetten bij de doorverwijzers, de lokale zorgstructuur, politie, huisartsen, wijkverpleegkundigen en wijkagenten. Maike: “Daar komen de mensen die hulp zoeken. Daarnaast gaan teamleden ook bij verenigingen langs op de koffie, staan ze op de markt en lopen een stuk van de avondvierdaagse mee. Wij helpen ze om de verhalen te vertellen en ervaringen te delen. Zelf zoeken ze het liefst de massamedia op, maar we proberen ze ook ervan te overtuigen dat belangrijk blijft je op doorverwijzers te richten.”

Participatieraad
In Overbetuwe is de participatieraad een positief-kritische partner. Ze zijn aan de voorkant betrokken, bij de beleidsontwikkeling. “Ondanks dat ze vaak te laat waren ingelicht door trage landelijke besluitvorming, geven ze altijd opbouwende en aanvullende adviezen. We betrekken ze zoveel mogelijk: bij de partnerbijeenkomsten waren ze er bij en bij het opstellen van de sociaal maatschappelijke visie. Het communicatieplan sociaal domein heb ik ook met hen besproken.

Subsidierelaties
Bij de transformatie in het sociale domein verandert ook de verhouding tussen gemeente en uitvoerende organisaties. Er zijn aanbestedingen en regionale inkoop en ook de relatie met welzijnsinstellingen verandert mee. “We willen meer echt kijken naar de vraag en het aanbod. Met de raad en met onze partners kijken wat een goede manier van inkopen is. Daarmee koppel je subsidierelaties los. In gesprekken met zorgorganisaties is de centrale vraag ‘Wat vragen inwoners, wat bieden jullie daarvoor?”

Van zorgen voor naar zorgen dat
Uiteindelijk gaat het er om dat de participatiesamenleving steeds meer handen en voeten krijgt. Overbetuwe heeft daarvoor geen grote overkoepelende campagne. Die omslag is een kwestie van lange adem. “We zetten er niet heel zwaar op in, maar zoeken de praktijk op, wat zijn goede voorbeelden en we delen ze online en via Overbetuwe verbindt. Inspirerende verhalen uit de zorg, over de buurtplatforms OnsOverbetuwe.nl en Overbetuwevoorelkaar.nl (mijn buurtje), etc. Een mooi voorbeeld is ook de Snelkookpan. Inwoners hebben vaak goede initiatieven. De gemeente kan daarbij helpen maar de praktijk was ook ‘Of niemand weet bij wie het hoort, of het wordt doodgeknuffeld en overgenomen’.”De Snelkookpan brengt daar verandering in. Een ambtenaar kijkt samen met de initiatiefnemer welke andere partijen (ondernemers, organisaties, ambtenaren) kunnen helpen. In een sessie van twee uur krijgt het idee vleugels… Een ander voorbeeld is Flexibel Bestemmen Zetten-Hemmen. Voor Zetten en Hemmen moet een nieuw bestemmingsplan opgesteld worden. Normaal gesproken doet de gemeente dit zelf. Nu maken we het plan samen met inwoners van Zetten en Hemmen. Kijk verder op de infographic.

Mantelzorgers in beeld
Bij de opbouw van de participatiesamenleving besteedt Overbetuwe veel aandacht aan mantelzorgers. Maike: “Zo zijn Mantelzorgers altijd bij keukentafelgesprekken. De kernteams zijn getraind in het stellen van de juiste vragen aan de mantelzorgers. En we hebben het Mantelzorgcompliment veranderd in de Geluksroute: waar word je blij van als je keer zelf iets mag kiezen om lekker op adem te komen?”

In beeld hebben en houden mantelzorgers is best moeilijk. Bij welzijnsorganisatie Stuw is het mantelzorgsteunpunt ondergebracht. Het project Care2share deed in 2015 het Hendrik Pierson College in Zetten aan. Er zijn twee jonge ambassadeurs die zelf mantelzorger zijn geweest en nu voorlichting geven op scholen. Ook mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid heeft de aandacht, maar de gemeente zelf loopt daar niet in voorop, verklapt Maike.

Opvang vluchtelingen
Een testcase voor de participatiesamenleving is de opvang van vluchtelingen. Maike: “We hebben twee keer noodopvang gehad en nu komen statushouders en mogelijk een AZC eraan. Eigenlijk wordt het heel goed opgevangen. Samen met vluchtelingenwerk hebben we een avond voor vrijwilligers georganiseerd. Er hebben zich heel veel vrijwilligers gemeld. Ook de Rotary en Lions doen mee, dat is mooi want die kijken vanuit ondernemersperspectief. Zij organiseren zelfs de tweede avond. We nemen de ruimte om mensen stap voor stap mee te nemen en blijven luisteren naar tegengeluiden. Ik ben heel blij dat de burgemeester als boegbeeld vierkant achter dit uitgangspunt staat!”

Vooruitkijken
De transformatie verloopt rustig in Overbetuwe. Zeker in de zorg kunnen zich altijd calamiteiten voordoen. En die moet je dan goed opvangen en oefenen. Zo was onlangs een crisisoefening met Heldring Stichting. Er is veel werk verzet maar het is nog niet klaar. Maike: “Afgelopen periode zijn we eerst met partners en inwoners in gesprek gegaan en vervolgens werd het interne proces afgelegd. Nu zullen we veel meer inzetten op samen aan de slag!”