• Bijeenkomst privacy en samenwerking levert inzicht en inspiratie op

Bijeenkomst privacy en samenwerking levert inzicht en inspiratie op

Vrijdag 16 januari 2015 was de bijeenkomst Privacy en samenwerking. Deze bijeenkomst is onderdeel van een reeks bijeenkomsten die Spectrum organiseert in opdracht van de provincie en het platform G7, in het kader van de overdracht van de jeugdzorg van Provincie naar gemeenten. De bijeenkomst voldeed (volgens de evaluatie) aan de verwachtingen van een grote meerderheid van de aanwezige wethouders en beleidsambtenaren en werd door hen beoordeeld als goed of uitstekend.

Een impressie:

  • Deze bijeenkomst leverde veel goede achtergrondinformatie en inspiratie op!
  • Privacy is een te belangrijk thema om alleen aan juristen over te laten.
  • Belangrijk is het om een aantal “basisstatements” te kunnen meenemen, die de visie bepalen.
  • Slotwoord “vertrouwen” is mooi

Op deze pagina een greep uit de informatie van die middag.

René Windhouwer benadrukte het belang van als wethouder achter het proces te gaan staan en het gezamenlijk leren, bijvoorbeeld middels een leertuin, te faciliteren. De veiligheid van het kind is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Je bent als wethouder, en als gemeente, vaandeldrager van het proces en van het belang dat het goed gebeurd. Hij refereerde ook aan het rapport Leren van calamiteiten dat hiervoor handvaten biedt.

Jolanda van Boven nam ons mee door het land van regels en mogelijkheden als het gaat om privacy en samenwerking. Zij gebruikte hiervoor de metafoor van een huis. Het ‘oude huis’ is onbewoonbaar verklaard en het nieuwe huis geeft andere mogelijkheden en wettelijke opdrachten. Zij nam ons mee door de gangen en kamers van het nieuwe huis waarin wetten met name gericht zijn op (tijdig) te kunnen interveniëren.

Beroepsgeheim
Het delen van informatie tussen professionals staat altijd op gespannen voet met het beroepsgeheim. Zie hiervoor ook: de uitzending van nieuwsuur van zondag 28 september 2014. Ook het rapport Privacy en samenwerking  geeft een inkijk in dit thema en geeft ook kaders voor samenwerking aan.

Bij het delen van gegevens zijn er vier behulpzame invalshoeken die professionals kunnen helpen om het delen van informatie bespreekbaar te maken:

  • Het zelfbeschikkingsrecht van mensen. Door ouders en jongeren goed te informeren kunnen zij zelf keuzes maken en meedenken. Dit recht is een behulpzame bril voor professionals om door te kijken. Het gaat om de menselijke waardigheid.
  • Preventieve vroegsignalering. Informeren over vroege hulp kan zwaardere trajecten voorkomen.
  • Om zorgen te verifiëren is het van belang achter de voordeur te komen en niet af te wachten.
  • Professionals toerusten met een methodiek van informatie delen.

In dat kader sprak zij over drie paradigmaverschuivingen:

1) Haal schotten tussen de domeinen weg

Niet meer denken in disciplines met hekjes er omheen. De wet roept op tot “het schatten van de verhouding draaglast en draagkracht van de jeugdige én het gezin waartoe hij/zij behoort”. Dat impliceert voor professionals het verbreden van je focus, bijvoorbeeld naar broertjes of zusjes of naar ouders. Leer elkaar kennen. Maak beroepsgeheim en privacy hanteerbaar naar elkaar. Stel elkaar vragen en bespreek samen met ouders de draagkracht. Van hulpverleners die met volwassenen werken vraagt dit de alertheid op de vraag of hij/zij te maken heeft met een ouder en de mate waarin de hulpvraag/problematiek van invloed is op het ouderschap en hiernaar te handelen.

In de praktijk beroepen beroepsbeoefenaren die in de Wet Beroepen Individuele Gezondheidszorg (BIG) worden opgesomd zich vaak juist op deze wet ter argumentatie dat informatie niet gedeeld kan worden. In veel gevallen in dat juist, maar dat betekent niet dat je niets kunt doen. Een huisarts kan bijvoorbeeld in gevallen waarin hij geen info kan delen, wel voorstellen zelf contact met het gezin te zoeken en een actieve rol te spelen vanuit de zorgen die er zijn. Een andere mogelijkheid is om de verwijsindex nieuw leven in te blazen en te benutten als samenwerkingsinstrument. Als voorbeeld Amsterdam waar 46.000 probleemgezinnen zijn en waarbij het per casus 2,5u kost om alle betrokkenen in kaart te brengen. Na een simpele berekening concludeerden zij dat dit veel geld kost en het absoluut loont de verwijsindex nieuw leven in te blazen. Als tip: geef het een andere naam en communiceer als professional dat je de naam van de jeugdige koppelt aan jouw naam zodat er zo nodig contact gelegd kan worden (maak het niet zwaarder dan het is).

2) Niets doen is ook een keuze, waar je ook verantwoordelijk voor bent

Voorkom dit door zaken in een vroeg stadium vast te leggen als er zorgen zijn. Dit kan door in het dossier de motivatie helder te beschrijven en een verslag van de analyse die heeft geleid tot een besluit. Een belangrijk advies hierbij is; Probeer niet meer met toestemming van te voren te werken. Dit werkt niet en veroorzaakt kramp bij de werkers. Bepaal met elkaar en met ouders het doel en breng organisaties samen op basis van een implementatieplan.

3) Aandacht verschuiven naar een vroeger stadium, nl daar waar er zorgen zijn

De ontwikkeling naar meer preventie en vroegsignalering vraagt om een ander juridisch gereedschap. De wetgeving heeft daarom een ontwikkeling doorgemaakt, maar in de praktijk zijn er ook andere tools, is er een andere houding, een andere vorm van samenwerking door professionals onderling en ook met gezinnen nodig om hieraan invulling te geven.

Jolanda van Boven verwijst naar het zogenaamde juridisch Zwitsers zakmes als er sprake is van een afweging m.b.t. het delen/vragen van informatie:

  • Subsidiariteit:  de minst ingrijpende maatregel
  • Proportionaliteit:  is er een verhouding tussen de maatregel en het doel
  • Doelmatigheid:  is de meest geschikte maatregel getroffen?

Leertuin FoodValley
De leertuin is een antwoord, een concrete aanpak, om met elkaar antwoorden te zoeken en invulling te geven aan deze paradigmaverschuivingen. Aanleiding voor de leertuin FoodValley was dat casuïstiek niet gedeeld werd. Naar aanleiding hiervan hebben de organisaties de gemeenten in de regio gevraagd een visie te ontwikkelen en voorwaarden te creëren voor een goede samenwerking. Kern van de methode:

  • Leg uit wat je wilt (motivatie)en bepaal het doel
  • Niet zo maar van alles delen
  • Kom tot samenwerking en verschuil je niet achter wetgeving. Er is ruimte.

Uit de evaluaties blijkt dat er behoefte is aan aanvullende informatie op de opzet van de leertuin. Voor vragen over de leertuin en/of om door te praten over de mogelijkheden voor een leertuin kunt u tevens contact opnemen met Erika Steenbrink, erika.steenbrink@ede.nl, tel. 0318-680501, Jolanda van Boven Juridisch Adviesbureau, info@vanbovenadvies.nl, tel. 026 4453257, Peter Gunst Context Consult,  peter@context-consult.nl, 06-53421855, of met Spectrum, Jolanda Wouters.

Kijk hier voor de folder van de leertuin FoodValley.

In het panelgesprek (bestaande uit Jan Hofman, Locatieleider Accent Nijkerk; Marion Koolstra, CJG coördinator Rhenen; Peter Gunst, Projectleider Leertuin Zorg en veiligheid; Mirte Loeffen, Beleidsadviseur privacy FoodValley en René Windhouwer, Bestuurlijk trekker Transformatie Jeugdzorg FoodValley) kwamen de ervaringen van verschillende functionarissen met de leertuin en het samen vormgeven van het proces aan bod. Onder leiding van Nico Postma (dagvoorzitter) bespraken zij hoe dat proces van samen zoeken eruit ziet en hoe ondersteunend het is als de gemeente daarin de handschoen oppakt als het gaat om het opstellen van een gezamenlijke visie en het faciliteren van dit proces.